Geautomatiseerde besluitvorming speelt een steeds grotere rol bij kredietbeoordelingen, sollicitatieprocedures en fraudedetectie. Besluiten die volledig automatisch tot stand komen, kunnen aanzienlijke gevolgen hebben voor betrokkenen. De AVG kent daarom specifieke waarborgen toe aan personen die door dergelijke besluiten worden geraakt. Een recente uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (zaak
C-203/22) onderstreept het belang en de reikwijdte van het recht op uitleg.
De casus: weigering van “nuttige informatie”
In deze zaak weigerde een kredietinformatiebureau aanvullende informatie te verstrekken aan een betrokkene over een geautomatiseerd besluit waarbij was vastgesteld dat hij onvoldoende kredietwaardig was. De Oostenrijkse gegevensbeschermingsautoriteit had het bureau opgedragen om “nuttige informatie” te verstrekken over de logica die aan de geautomatiseerde besluitvorming ten grondslag lag.
Het kredietinformatiebureau voerde aan dat het verstrekken van nadere informatie niet mogelijk was vanwege de bescherming van bedrijfsgeheimen. Volgens het bureau volstond de informatie die reeds aan de betrokkene was verstrekt.
Uitleg van artikel 15 lid 1 onder h AVG
Het Hof van Justitie volgt deze redenering niet. Het oordeelt dat onder de term
“nuttige informatie” in artikel 15 lid 1 onder h AVG moet worden verstaan: alle informatie die relevant is voor de procedure en voor de beginselen van het geautomatiseerde gebruik van persoonsgegevens.
Dit betekent dat de informatie niet mag blijven steken op een abstract of algemeen niveau. De betrokkene moet daadwerkelijk inzicht krijgen in hoe het besluit tot stand is gekomen, voor zover dit betrekking heeft op de verwerking van zijn of haar persoonsgegevens.
Recht op uitleg bij ingrijpende besluiten
Het Hof verwijst daarbij naar overweging 71 van de AVG. Hieruit volgt dat wanneer een besluit:
- uitsluitend is gebaseerd op geautomatiseerde verwerking, en
- de betrokkene aanmerkelijk treft,
de betrokkene recht heeft op uitleg over dat besluit. Artikel 15 lid 1 onder h AVG biedt dus een
daadwerkelijk recht op uitleg over:
- de werking van het mechanisme dat aan de geautomatiseerde besluitvorming ten grondslag ligt, en
- het resultaat van dat besluit.
Het gaat daarbij niet om het prijsgeven van broncode of volledige algoritmen, maar om een begrijpelijke en betekenisvolle toelichting.
Bedrijfsgeheimen zijn geen absolute uitzondering
Hoewel de AVG erkent dat rekening moet worden gehouden met rechten en vrijheden van anderen, waaronder bedrijfsgeheimen, mogen deze niet worden gebruikt om het recht op inzage en uitleg volledig uit te hollen. Organisaties moeten een balans vinden tussen bescherming van hun intellectuele eigendom en het informeren van betrokkenen.
Dat betekent in de praktijk dat informatie zo moet worden verstrekt dat:
- de gebruikte persoonsgegevens worden toegelicht;
- duidelijk wordt welke factoren een rol hebben gespeeld;
- inzicht wordt gegeven in hoe deze gegevens hebben bijgedragen aan het besluit.
Praktische betekenis voor organisaties
Voor organisaties die gebruikmaken van geautomatiseerde besluitvorming is deze uitspraak een belangrijk signaal. Transparantieverplichtingen reiken verder dan algemene beschrijvingen of standaardteksten. Betrokkenen hebben in de meeste gevallen recht op een begrijpelijke uitleg van welke persoonsgegevens zijn gebruikt en hoe deze zijn ingezet in het besluitvormingsproces.
Conclusie
Het recht op uitleg bij geautomatiseerde besluitvorming is een wezenlijk onderdeel van de AVG. Bedrijfsgeheimen vormen geen absolute rechtvaardiging om “nuttige informatie” te weigeren. Organisaties moeten ervoor zorgen dat zij betrokkenen op een duidelijke en begrijpelijke manier kunnen informeren over de logica en uitkomst van geautomatiseerde besluiten die hen aanmerkelijk raken.
